Matruşka’nın tarihi
Matruşkaların tarihinin onlarca asır öncesine dayandığı sanılır fakat aslında bu oyuncak 19. yüzyılın sonunda Moskova’daki atölyelerden birinde ortaya çıkmıştır.
Matruşkanın yaratıcısı, sanatta ‘a la rus’ stilinin savunucusu sanatçı Sergey Malyutin’dir. Rusların en önemli hediyelik eşyasının “doğuşu” 1890’lı yılların başında “Çocuk Eğitimi” adında bir Moskova oyuncak atölyesinde gerçekleşmiştir.
Matruşka’nın prototipi geleneksel Japon kuklası olmuştur. İçinde kendisinden daha küçük 6 kukla daha bulunan acayip bibloyu Japonya’dan Savva Mamontov’un karısı Yelizaveta getirmiştir. Bu kompleks oyuncak 7 mutluluk tanrısını simgelemekteydi. Malyutin, okyanus ötesi bu hediyelik eşyayı gördükten sonra onu yerli usulde işlemeye karar vermiştir.
Birbirinin içine geçen kuklalardan oluşan ilk oyuncak takımı 8 parçadan oluşmaktaydı. Bütün kuklalar farklı farklı boyanmıştı. İçlerinde kızların olduğu gibi erkeklerin de tasvirleri vardı. En küçük kukla ise kundaktaki bir bebeği tasvir ediyordu. Büyük kız kardeş elinde kara bir horoz tutuyordu. Malyutin tarafından resmedilen bu takım Sergiyev Posad’daki Oyuncak Müzesi’nde korunmaktadır.
1900 yılında Matruşka Paris’teki evrensel sergide sergilenmişti. Matruşka modası bu sergiden sonra sadece Rusya’yı değil, Avrupa’yı da kasıp kavurdu. Bu dönemde “Rus stili” elbisede ve bina girişlerinde olduğu gibi sanatta da popülerdi.
Segiyev Posad Matruşka üretiminin en büyük merkezlerinden biri oldu. Nijni Novgorod Bölgesindeki Semyonov şehri ve Polhov-Maydan köyü diğer önemli üreticiler oldular. Ayrıca Matruşka’nın nerede üretildiğini bakarak anlayabiliyorlardı. Sergiyev kuklaları Semyonov kuklalarına göre daha bodur ve çarpıktı. Kısa bir zamanda Matruşka üretimi Rusya’nın sınırlarının ötesine taştı.
Örneğin Almanya’da hakiki Rus Matruşkalarıymış gibi göstererek sahtelerini üretmeye başladılar.
Zamanla matruşkalarda sadece kızları değil masal kahramanlarını, hayvanları ve tarihi kişilikleri de tasvir etmeye başladılar.
Ama en yaygın Matruşka tipi 5 kukladan oluşan oyuncaktır. Fakat her şey zanaatkârın hayal gücü ve ustalığına bağlıdır. Rekor 1913 yılında kırılmıştır. 48 parçadan oluşan bir Matruşka yapılmıştır.
Bu güzel fotoğrafı için Haluk Sargın’a teşekkür ediyorum.
