Geçmişten Günümüze Rus Düğünleri
Rusya’da eski zamanlardan beri düğün hayattaki en önemli olaylardan biri olarak kabul edilmiştir. Bazı düğün gelenekleri eskisi gibi kalsa da günümüzde birçoğu değişime uğramıştır.
Rus düğünleri birkaç bölümden yapılır.
Kız isteme (Сватовство)
Eskiden kız evine, damadın aile büyükleri veya tanıdığı saygın birkaç kişi gelirdi. Kız isteme merasimi ise ucundan kıyısından pazarlığı anımsatırdı. Kızın anne-babası kızlarını ve çeyizini överlerdi, damadın tarafı ise damadı ve soyunu överdi. Eski zamanlarda evlilik kararı kız isteme aşamasında hemen bağlanmazdı.
Daha sonra gelinin anne-babası damadın evine giderdi. Gelinin babası kızının yaşayacağı ve çalışacağı evi görmek zorundaydı. Bu süreçte aileler birbirlerini tanır, çeyizin boyutu ve evlilik hakkındaki kesin kararlarını verirlerdi.
Günümüzde gelinin evine damadın anne babası gelir ve ailelerin tanışması gerçekleşir. Bazen ise her şey çok daha basit bir şekilde çözülür. Damat gelinin evine gelerek anne-babasından kızlarıyla evlenmek için izin ister.
Nişan (Помолвка)
Bu tören gelin ve damadın resmi olarak evleneceklerinin ilan edilmesidir. Damat geline düğüne kadar taşıyacağı sonra ise anı olarak saklayacağı bir yüzük takar ve görkemli bir ziyafet düzenlenirdi. Günümüzde nişan, yakınlar ve arkadaşlar arasında küçük bir kutlama olarak yapılır.
Deviçnik / Malçişnik (Девичник / Мальчишник)
Gelin, çeyizi hazırlamaya ve düğün elbisesini dikmeye yardım etsinler diye bekâr genç kızları evinde toplardı. Damat ise nikâh töreni öncesinde arkadaşlarıyla birlikte bekâr hayatının bütün günahlarından arınmak için hamama giderdi. Günümüzde ise bu gelenek bekarlığa veda partisi adı altında kutlanmaktadır.
Gelinin Evinden Alınması (Выкуп невесты)
Düğün günü gelinin süslenmesiyle başlardı. Eski Rusya’da kırmızı ve beyaz düğün kıyafetlerinin başlıca renkleriydi. Kırmızı, erkek gücünü ve zenginliği temsil eder, beyazsa kadının saflığını, temizliğini ve güzelliğini temsil ederdi. Giysi sembolik motiflerle bezenmiş değişik işlemelerle süslenirdi.
Günümüzde gelinin kıyafeti beyaz ve damadınki siyah renktedir. Kırmızı giyinme âdeti ise geçmişte kaldı.
Damat arkadaşlarını toplar, kızın akrabaları ve arkadaşlarından gelini satın alması gereken kız evine gelirdi. Damat bir çeşit “engel zincirinden” geçmek zorundaydı. Gelin hakkında bilmeceler çözmek, bazı yarışmaları geçmek ve her yanlış cevap için para vermek mecburiyetindeydi. Olayların çoğunda paranın boyutu sembolikti veya herhangi bir görevin yerine getirilmesi şeklinde ödenirdi.
Düğünün bu bölümü, en eğlenceli ve ilginç olanı sayılmaktadır. Gelinin akrabaları damada başka bir kız teklif ederek onunla şakalaşırlardı. Günümüzde bu gelenek aynı şekilde devam etmektedir.
Kilisede nikâh / Nikah salonunda kayıt (Венчание в церкви / Регистрация в ЗАГСе)
Düğün seremonisi içindeki en önemli bölümdür. Kızın alınmasından sonra akrabalar, arkadaşlar ve genç çiftin tanıdıkları evlenme dairesine veya kiliseye giderler. Gelin ve damat, davetlilerin ve nikâh memurunun onları beklediği evlendirme sarayındaki salona Mendelssohn’un ‘Düğün Marşı’ eşliğinde ihtişamlı bir şekilde girerler. Şahitler genç çiftin yanında dururlar (Gelinin arkadaşı “nedime” gelinin yanında, damadın arkadaşı “sağdıç” damadın yanında). Nikâh memuru genç çifti kutlar, en sıcak dileklerini iletir ve aşk, sadakat, aile saadeti gibi konulara değinir. Damat ve gelin “karı-koca olmayı kabul ediyor musunuz?” sorusuna olumlu yanıt verdikten sonra birbirlerinin sağ el yüzük parmağına yüzükleri takarlar. İmzalar atılır ve aralarındaki bağı bir öpücükle sağlamlaştırırlar. Nikâh kıyıldıktan sonra genç evli çift evlilik cüzdanlarını alır.
Kilisede nikâh kıymak Sovyet yönetimi döneminde yasaklanmıştır. Fakat bu gelenek günümüzde yenden canlanmaktadır. Kilisedeki nikâh kıyma törenini bir papaz yönetir. Damat ve gelinin başlarına taç şeklindeki başlıklar takılır, elleri bir düğün havlusuyla (Çoğunlukla Güney Rusya’da ve Ukrayna’da kullanılan geleneksel motiflerle işlenmiş bir çeşit havlu – рушник) veya kuşakla bağlanır, ikisi de bir kaptan içki içerler veya bir parça düğün ekmeğinden (каравай) yerler. Ve bazen de genç çift kilise sunağını dolaşır. Çok bilinen bir düğün âdeti vardır. Nikah salonunda veya kilisede genç çiftin önüne üstünde basmaları gereken bir düğün havlusu sererler. İçlerinden hangisi ilk olarak basarsa, o evin efendisi olur.
İtalya’dan bizlere gelen bir düğün âdeti de Rus düğünlerinde yer almıştır. Genç çift gökyüzüne beyaz güvercinler salar. Bu, evlenerek baba evinden özgürlüğe kavuşan bir kızı temsil eder.
Nikah salonundan veya kiliseden sonra yeni evli çift ebeveynlerinin, akrabalarının ve arkadaşlarının eşliğinde şehrin gezip görülebilecek güzel yerlerini ziyaret eder. Anı olması için fotoğraf çekerler. Bu bölüm eskiden olduğu gibi günümüzde de aynı şekilde devam etmektedir.
Düğün Ziyafeti (Cвадебное застолье)
Eğlenceli bir ziyafet ve dolgun bir ziyafetsiz Rus düğünü olur mu hiç?! Anne-baba ve akrabalar yeni evli çifti karavayla (Düğünlerde ve misafir karşılamada kullanılan özel olarak pişirilmiş büyük bir ekmek)
karşılar. İnanışa göre kim en büyük lokmayı ısırırsa evin efendisi o olur. Sonrasında gençlere konfeti (gül yaprakları, pirinç, bozuk para vs.) atarlar.
Eski zamanlarda kutlamalar genellikle damadın evinde yapılırdı. Yeni evlenenlerin elbiselerdeki kırmızı rengin çokluğundan dolayı Rusya’nın bazı bölgelerinde geleneksel düğün ziyafetini “kırmızı öğle yemeği” diye adlandırırlardı. Ziyafet masaları birkaç tane olurdu. Misafirler cinsiyetlerine, sosyal statülerine ve akrabalık ilişkilerine göre ayrılırdı. Her durumda törenin en önemli detayı misafirlerin yerleştirilmesi süreciydi. Genç çift böylelikle misafirlerden her biriyle olan ilişkilerini belli ederlerdi. Burada gelin ve damat masanın en saygın köşesine ikonların asılı olduğu yere oturlardi. Günümüzde ise ziyafet maddi duruma göre yapılır.
Gor’ka! (Горько!)
Eski Rusya’da insanlar birçok batıl inanışa sahipti. “İnsanların eğlendiği ve bayram havasında vakit geçirdiği zamanları sevmeyen” kötü ruhlara inanırlardı. Düğünlerde kötü ruhları kandırmaya çalışarak herkes “Gor’ka – acı” diye bağırırlardı ve bununla aslında kötü ruhları kandırıp çok da iyi halde olmadıklarını göstermek isterlerdi. Kötü ruhları bunu duyduktan sonra buna inanıp evden giderlerdi.
Günümüzde misafirler “Gor’ka” diye bağırdıklarında gelin ve damat ayağa kalkarak olabildiği kadar uzun öpüşürler. Misafirler hep birlikte “bir, iki, üç, dört… on…” gibi saymaya başlar. Gelin ve damat ne kadar uzun öpüşürse evlilikleri o kadar sağlam olacağına inanılır.
Düğünde gelinin kaçırılması (Похищение невесты на свадьбе)
Âdetlerin birçoğunda olduğu gibi bu adet de başlangıcını uzak zamanlardan alıyor ve oldukça ilginç köklere sahip. Eski Rusya’da serflik sisteminin ortaya çıkmasıyla serf gelinin zifaf gecesini efendisiyle geçirmesi gerektiği bir adet ortaya çıktı. Damatlar bu olaya karşı çıkardı. Efendileri ise kendi hizmetkârlarını gönderir ve düğünün en curcunalı yerinde gelini kaçırırdı. Eğer damat varlıklı ise gelini sağlam bir şekilde zarar gelmeden satın alırdı.
Günümüzde ise gelini eğlence için çalıyorlar. Damat yine gelini satın almak zorunda fakat bu sefer çeşit çeşit komik görevleri yerine getirerek.
Gelinin ayakkabısının çalınması (Кража туфли невесты)
Bekâr kızların gelinin düğün ayakkabısını denemek için gelinden ayakkabıyı vermesini rica ettikleri bir gelenek vardır. Gelinin ayakkabısının tam olarak uyduğu gelinin arkadaşı ayakkabıyı alır ve damattan geri satın almasını ister. Bu gelenek diğerlerinde de olduğu gibi damadın varlığını bir çeşit kontrol anlamına gelir
Düğün Pastası (Свадебный торт)
Eski zamanlardan beri ekmek bölüştüğünüz insanla birbirinize çok yakın olacağınıza inanılır. Pasta kesmek de bu adetten doğmuştur. Genç çift pastanın ilk dilimini birlikte keserler fakat bunu tek bir bıçakla yaparlar.
Duvağın çıkarılması (Снятие фаты)
Bu geleneği en eski ve güzel gelenek olarak görebiliriz. Geçmiş zamanlarda gelinin duvağı değil kurdelelerle sarılmış başlığı çıkarılır, saç örgüsü çözülürdü. Evli kadınlar kafalarını kapatmadan dışarıda gezemezlerdi ve bir örtü taşımak onlar için mecburiydi. Bu yüzden başlık çıkarıldıktan ve saç örgüsü çözüldükten sonra gelinin başı başörtüsüyle örtülürdü. Evlenen kadının duvağını çıkarıp örtüyle örtme geleneği de böyle ortaya çıktı. Duvağın çıkarılması seremonisi kızlık hayatından aile hayatına geçişi sembolize etmektedir.
Buket Atılması (Бросание букета)
Ruslar bu geleneği Avrupalılardan aldı. Gelin buketini omzundan arkasındaki bekâr kızlara doğru fırlatır. Buketi yakalayan kız bir sonraki evlenecek bekar kız olarak görülür.
Düğünün İkinci Günü (Второй день свадьбы)
Rusya’nın ve Ukrayna’nın neredeyse tüm bölgelerinde kutlamalara düğün sonrası ikinci gün de devam etmek adettir. Fakat bu bölüme artık tüm misafirleri değil sadece yakın aile çevresi ve arkadaşları davet edilir.
