Rus sanatında “Türk Stili” 18. Yüzyılın ortalarında ortaya çıktı. Avrupa ve Asya; Batı ve Doğu arasında bulunan Rusya her zaman için doğu sanatının etkisini hissediyordu.
Avrupa sanatındaki ve yaşam tarzındaki Türk etkisi, Osmanlı İmparatorluğu’nun elçisi Mehmet Efendi’nin Paris’e gelmesiyle birlikte 1720 yılından itibaren hissedilmeye başladı. Fransa’nın elit kesimi büyük bir merakla egzotik yenilikleri kabul etti. “A la Turque” giysiler, buhurdan ve tütsüler moda oldu. Türk hamamları ve masaj popüler hale geldi. Dönemin ünlü ressamları “Türk usulü” tablo ve portre siparişleri almaya başladı.
Doğu Stili Rus Sanatına 18. Yüzyılın başında girdi. I. Petro ve Yelizaveta Petrovna’nın saraylarında “şark odaları” nadir görülen şeyler değildi. Fakat bunlar “Çin usulü” odalardı. 1760 yılına kadar Türk köşklerinin izi yoktur.
1768 yılında ilk Rus-Türk Savaşı başladı. Her zaferi şu veya bu anıtla ölümsüzleştirmeye başladılar. Bu anıtlar imparator parklarında ve kasırlarda inşa edilirdi. Türk motifleri II. Yekaterina’nın sevdiği yazlık ikametgâhı Tsarskoe Selo’da daha fazla kendini gösterdi. Parkta çok sayıda anıt-dikilitaşlar belirdi. Bazıları Türk sembolleriyle süslenmişti. Hilal ve Türk silahları motifleri tasvir edilmişti. Bazı durumlarda Türk yapılarına benzeyen veya sembolik olarak Türkiye’yi tasvir eden yapılar inşa edilirdi.
1777- 1781 yıllarında inşa edilen “Türk Köşkü” büyük bir merak uyandırdı. Ne yazık ki, günümüze yetişmemiştir. Dönemin çağdaşları Tsarskoe Selo’daki köşkün aynı bir İstanbul köşkü gibi kurulduğunu söylemişlerdir. Divanlar ve yerler “Türkiye’den getirilmiş” halılar ve pahalı malzemelerle döşenmişti. Duvarlar ise İstanbul manzaralarıyla donatılmıştı. Türk Köşkü, belli ki, sanatçılar ve mimarların hayal gücüne dayanan fantastik bir Türk stiliyle değil hakiki bir stille kurulmuş ilk Rus yapılarından biri olmuştu.
Rus-Türk Savaşı sırasında Rusların günlük yaşamında direkt olarak Türkiye’den getirilen hakiki ev eşyaları ortaya çıkmaya başladı. İçlerinde en çok rağbet gören Türk mobilyasıydı; Ottomankalar (oldukça yumuşak ve konforlu divanlar), koltuklar ve divanlar. Oturma odaları her zaman için direkt bir Türk etkisi altında kurulmazdı. “Türk Stili” oldukça değişmiş bir şekilde büyük oranda Fransa’dan olmak üzere Batı Avrupa’dan Rusya’ya girmiştir.
18. yüzyılın ikinci yarısı Rusya’nın Türkiye’nin kültürü ve sanatıyla aktif bir şekilde tanışması zamanıdır. Kültürel ilişkiler dâhil olmak üzere iki devlet arasındaki ilişkileri Yekaterina dönemindeki savaşlar harekete geçirmiştir. Savaşlara katılanlar yanlarında Türkiye’den mobilyalar, kıyafetler, yeni bilgiler ve izlenimler getirmiştir.
19. yüzyılın başlarına doğru Rusya’da Türkiye hakkında gerçek bilgiler yavaş yavaş belirmeye başladı. Ve bu da kısa bir sürede ilk kaynaklara daha yakın ve daha net bir “Doğu Stilinin” ortaya çıkmasına yol açtı. Örneğin 19. Yüzyılın ortalarında Yekaterina Parkındaki Büyük Gölet’in kıyısında (Tsarskoe Selo) bir Türk hamamı inşa edildi.
Yekaterina’nın hükümranlığı dönemi (1763 -1796) uzak bir devlet olan Türkiye ve sanatıyla tanışmanın ilk etabı oldu. Dönemin Rus sanatındaki Türk Stili ise çoğunlukla asıl Türk imgelerinden oldukça uzak şekillerde kendini gösterdi.
Foto: avangard.rosbalt.ru
